IntercultureleJeugd300Een cultuurel venster op de hulpverlening aan migrantenjongeren en hun gezinnen

Dit boek is de publieksversie van een tweejarig wetenschappelijk onderzoek naar de interculturele aspecten van de jeugdzorg binnen TriviumLindenhof. TriviumLindenhof biedt specialistische jeugd-en opvoedhulp in de Stadsregio Rotterdam en de regio Zuid-Holland Zuid.

Het onderzoeksproject is opgezet om de hulpverlening aan migrantenjongeren en hun gezinnen te verbeteren. Het is bedoeld voor hulpverleners en gedragswetenschappers, die werkzaam zijn in de praktijk, maar ook voor studenten in sociale en pedagogische studies.

In vier delen gaat het boek in op de achtergronden van de multiculturele samenleving en de jeugdzorg, de verbinding van onderzoek en ontwikkeling (deel 1), de theoretische achtergrond (deel 2), de praktijk van de interculturele jeugd- en opvoedhulp (deel 3) en interculturalisatie van de instelling (deel 4).

Passende visies

Het doel dat de onderzoekers zich gesteld hebben is 'het ontwikkelen en toepassen van visies, kaders en (aanvullende) methoden, die zijn toegesneden op de veelsoortige en complexe problematiek van allochtone cliënten in de jeugd en opvoedhulp'(35). Met het ontwikkelen van een zogenaamd 'Interventiekader interculturele jeugd en opvoedhulp' beogen de auteurs een methodisch concept te bieden dat een stevige ondergrond en inspiratiebron is voor de hulpverlening aan migrantenjongeren en hun gezinnen. Dit concept bestaat uit drie componenten: 'kennis en inzicht', 'interculturele competenties' en een dialogisch instrument 'Cultureel Venster Jeugdhulpverlening' (CVJ). Hierin zijn bestaande inzichten uit de interculturele hulpverlening herschikt en ontwikkeld tot een perspectief waarin de interculturele aspiraties van de jeugd en opvoedhulp zichtbaar zijn.

Basis in de praktijk

Na in het eerste hoofdstuk een cijfermatig overzicht te hebben geboden van de jeugdzorg wordt in het tweede hoofdstuk de kernvraag van het onderzoek gepresenteerd. Deze luidt: 'Welke cultuur gerelateerde kennis en inzichten over niet-westerse migrantengezinnen en jongeren zijn bepalend voor een succesvolle toepassing van de jeugd en opvoedhulp, zoals die binnen de geïndiceerde jeugdzorg wordt aangeboden: en welke methodische aanpassingen dient de jeugd en opvoedhulp aan te brengen om succesvol aan te sluiten bij de behoeften van deze migrantengezinnen en jongeren?'(38). Naast de resultaten van literatuuronderzoek worden in dit hoofdstuk tevens de resultaten van gesprekken met migrantenvrouwen en migrantenjongeren en met hulpverleners en behandelcoördinatoren gepresenteerd. In het verdere onderzoek wordt de betekenis van deze ervaringen en inzichten voor de interculturele jeugd en opvoedhulp nader onderzocht.

Theoretiche uitgangspunten

Het derde hoofdstuk beschrijft de theoretische uitgangspunten voor interculturele jeugd & opvoedhulp: (1) de rechten van het kind op bescherming en op vrijwaring van onrecht, armoede, uitsluiting en geweld en (2) de betekenis van cultuur en religie voor waarden, normen en uitingsvormen en (3) de rol van processen van acculturatie en integratie.

Naar een nieuw interventiekader

In het vierde hoofdstuk wordt teruggegrepen op de uitkomsten van het literatuuronderzoek en de gesprekken met de migrantenvrouwen en migrantenjongeren, hulpverleners en behandelcoördinatoren. Deze uitkomsten bieden de fundamenten voor een kader van interculturele hulpverlening. Dit interventiekader omvat geen specifieke methodiek, maar een samenspel van drie aspecten: (a) kennis en inzicht, (b) cultuursensitiviteit & interculturele competenties met als basis een (c) dialooggestuurde hulpverlening geoperationaliseerd in een 'Cultureel Venster Jeugdhulpverlening'. In hoofdstuk 5 gaan de auteurs specifiek in op het eerste aspect: Kennis en inzicht. Hoofdstuk 6 beschrijft het tweede aspect 'cultuursensitiviteit & interculturele competenties'. Terwijl in het zevende hoofdstuk het eigenlijke hulpverleningsproces centraal staat, dat binnen het 'Cultureel Venster Jeugdhulpverlening' dialogaal wordt opgevat. Het hoofdstuk biedt dit Cultureel Venster Jeugdhulpverlening aan als instrument (vragenlijst) dat kan worden ingezet binnen het hulpverleningsproces in contacten met migrantenouders. Het instrument is niet specifiek bedoeld voor de start van de hulpverleningsrelatie maar is bruikbaar in het hele hulpverleningsproces. Het bevat zowel vragen voor migrantenouders als migrantenjongeren. Het instrument omvat vragen over: taal, cultuur en etniciteit, problemen, opvoeding, geloof, culturele elementen tussen hulpverlener en cliënt, en verslaglegging.

Cultureel diversiteitsmanagement

Het laatste hoofdstuk van het boek gaat tenslotte in op diversiteitsbeleid in de instelling. De instelling dient immers de hulpverleners die interculturele jeugd- en opvoedhulp bieden hiertoe te faciliteren. Hierbij wordt ingegaan op cultureel diversiteitsmanagement. Na een algemene beschouwing over cultureel diversiteitsmanagement en de relatie met politieke ontwikkelingen aangaande de jeugdzorg worden een aantal kenmerken van interculturalisering van de organisatie beschreven, gevolgd door een beschrijving van gedeelde kritische succesfactoren en minimale voorwaarden voor intercultureel diversiteitsmanagement.

De plaats van het Cultureel Venster Jeugdhulpverlening?

Het aantrekkelijke van dit boek vind ik dat het stevig verankerd is in de praktijk van de interculturele hulpverlening aan migrantenouders en migrantenjongeren. Het onderzoek is ontstaan op grond van vragen uit de praktijk en de resultaten zijn gericht op het verbeteren van deze praktijk. Eveneens aantrekkelijk vind ik het dat in hoofdstuk 8 de reeds bestaande methodieken worden beschreven. Jammer is het echter dat deze methodieken niet expliciet in relatie worden gebracht met het door de auteurs ontwikkelde 'Cultureel Venster Jeugdhulpverlening', waardoor het belang van de beschrijving van deze methodieken in het kader van de vraagstelling niet helemaal helder wordt. Een dergelijke vergelijking zou mijns inziens tevens bijgedragen hebben aan de verantwoording van de noodzaak een nieuwe methodiek te ontwikkelen naast de reeds bestaande methodieken.

Harold Sarneel, Interculturele jeugd en opvoedhulp. Een cultureel venster op de hulpverlening aan migrantenjongeren en hun gezinnen. Met bijdragen van Murat Can, Cecile Winkelman, Marjolein Distelbrink, Susan Ketner, Aafje Dotinga, Corine van Egten, Menno Vos, Cor Hoffer, Annelies Huybrechts, Stepahnie Kwakman, Trees Pels, Wim Theunissen. Luuk Vos en Simone Akse. 
Dit boek is te bestellen via www.eburon.nl  of verkrijgbaar (op bestelling) bij de boekhandel, ISBN 9789059726277.