DwarseVrouwen300Voor het scheppen van nieuwe mogelijkheden heb je verbeeldingskracht nodig. 

'Als taal de sleutel tot integratie en emancipatie voor vrouwen met een immigrantenachtergrond is, de sleutel die de deur tot de maatschappij open moet zetten, moet de maatschappij dan niet de schuif aan de binnenkant van de deur weghalen, zodat de vrouwen binnen kunnen stappen?', p. 108

Deze bundel biedt meer dan een verzameling goed onderbouwde artikelen over vraagstukken die de multiculturele samenleving van een grote stad kenmerken.

Het is ook een poging af te rekenen met het 'neerbuigende twee-stromenland idee' dat er een groep uitgeëmancipeerde autochtone vrouwen zou zijn en een 'achterhoede-categorie van onderdrukte allochtone vrouwen'. De bundel presenteert kritieken en alternatieven voor het dichotome denken door verschillende betekenissen van autonomie, en de posities die vrouwen in die betekenisvelden innemen, te beschrijven. Daarbij worden dwarsverbanden gelegd tussen groepen vrouwen en geculturaliseerde kwesties en worden de eigen krachtbronnen van vrouwen voor ontwikkeling en emancipatie gepresenteerd. In alle bijdragen staat de autonomie van vrouwen centraal.

De artikelen maken duidelijk dat het realiseren van je eigen levensweg niet alleen het maken van keuzes inhoudt maar ook het scheppen van kansen, zeker wanneer er niet veel te kiezen valt. Voor het scheppen van nieuwe mogelijkheden heb je verbeeldingskracht nodig. Je moet je een andere manier van leven kunnen voorstellen om er actief aan te kunnen werken die manier van leven te realiseren. Voorbeelden en rolmodellen – soms op afstand – kunnen daarbij een doorslaggevende rol spelen. Aan iemand die je is voorgegaan, die heeft voorgedaan hoe het kan, heb je houvast in je eigen zoektocht. Het vergt doorzettingskracht en discipline om de ontwikkelingsstappen te zetten die nodig zijn om die andere manier van leven dichter bij te brengen. Maar ook vertrouwen in de eigen capaciteiten, beweeglijkheid en nieuwsgierigheid worden in dit boek als kenmerken van autonomie gepresenteerd. Dit alles levert een veelzijdige bundel op met artikelen die verschillende aspecten van de autonomie van allochtone vrouwen omspelen.

De bundel start met een briefwisseling tussen vier vrouwen (autochtoon en allochtoon) over de invloed van moraal en cultuur op ervaringen van vrouwelijke seksualiteit. De briefwisseling toont dat vrouwen, of ze nu autochtoon of allochtoon zijn, voor vergelijkbare dilemma's komen te staan wanneer zij proberen een eigen verhouding te vinden tot de dominante vertogen over seksualiteit. Voor autochtone vrouwen geldt de vraag of eigenlijk wel duidelijk is wat in Nederland acceptabel geacht wordt wanneer het om seksualiteit gaat. Welke normen hanteren we eigenlijk? Voor allochtone vrouwen geldt daarbij ook nog eens dat de dominante vertogen in de cultuur van herkomst meestal sterk verschillen van die in de Nederlandse samenleving. De briefwisseling toont de worsteling aan die zowel autochtone als allochtone vrouwen kunnen hebben met de seksuele waarden en normen uit de eigen cultuur. Wat is van henzelf en wat is aangepraat? Maar ook wanneer de ontworsteling slaagt is de vraag soms: Vind ik het wel zo fijn dat ik nu zo autonoom ben geworden dat ik potentiële mannen van me heb vervreemd? Meerlagige vragen die, zo blijkt uit de briefwisseling, zowel voor autochtone als voor allochtone vrouwen, een levenslange zoektocht inhouden.

In de overige (soms kortere, soms langere) artikelen in de bundel komen een reeks van uiteenlopende thematieken aan de orde, Enkele daarvan zijn: dubbele paspoorten en meervoudige loyaliteiten; de misvatting dat allochtone vrouwen zouden moeten emanciperen langs dezelfde lijnen als waarmee autochtone vrouwen geëmancipeerd zijn; alleenstaande moeders en het belang van sociale netwerken om aan armoede te ontsnappen; het paradoxale karakter van de zichtbaarheid van eer gerelateerd geweld; het zich los vechten uit een soms verstikkende familiegemeenschap en het vinden van de eigen autonomie; taal als een ondoorzichtige manier om mensen uit te sluiten; de ontwrichting van de Marokkaanse huwelijksmarkt door overheidsingrijpen en de weerstand en ontreddering die dit onder Marokkaanse jongeren oproept.

Stuk voor stuk bevatten de artikelen elementen die huidig beleid van een kritische noot voorzien. Op manieren die tot de verbeelding spreekt presenteren de auteurs hun kritische kanttekeningen op basis van de resultaten van veldonderzoek.

Ik vind de bundel vooral aantrekkelijk omdat zij niet alleen een aantal (ook minder bekende) problematieken helder in beeld brengt, maar– op grond van de geleefde realiteit - verder denkt in richtingen die succesvol gebleken zijn. De auteurs schrikken er geenszins voor terug de oorzaken van problematieken bij de naam te noemen, zij doen dit echter steeds met respect voor de onderliggende dynamieken. De bundel ademt de sfeer van grootsteedse vraagstukken rond multiculturaliteit. Zij vormt vooral een verrijking van de bestaande literatuur rond multiculturaliteit omdat zij op een meestal verrassende, en soms ook speelse wijze, ingrijpende vraagstukken onder de aandacht brengt.

Dwarse vrouwen. Verbindingen en verbeeldingskracht is een uitgave van Uitgeverij Aksant. De uitgave is tot stand gekomen in samenwerking met Kosmopolis Rotterdam en mede mogelijk gemaakt door de gemeente Rotterdam (JOS) in het kader van het programma Dialogen Stadsburgerschap. Redactie: Joke van der Zwaard, Janine Janssen, Saskia Keuzenkamp en Fouzia Outmany. De bundel is te bestellen via Amsterdam University Press onder ISBN 9789048521364