De Zusters Clarissen in Nijmegen zijn voor de vierde keer met een cyclus 'Mediteren bij de Bron' gestart. Zij vormen een gastvrije gemeenschap voor mensen die op zoek zijn naar de essentie van het leven. Twee initiatiefneemsters, zuster Beatrijs en Mirjam Kho, vertellen over hun eigen zoektocht en over de betekenis van stilte voor de hedendaagse samenleving. Deze samenleving schreeuwt om ontvankelijkheid voor de Ander. De stilte vormt een oefenplek om het andere, de Ander, te ontvangen.

Zuster Beatrijs, claris in de stad, en Mirjam Kho zijn mede initiatiefnemers van 'Mediteren bij de Bron', een initiatief van de zusters Clarissen in Nijmegen. Nu voor de vierde keer nodigen zij iedereen die op zoek is naar de essentie van het leven uit in het Clarissenklooster de Bron te Nijmegen voor stilte en reflectie. Zij vertellen over hun eigen zoeken en vinden en over de manieren waarop zij de stilte toegankelijk proberen te maken voor anderen.

25 jaar geleden was ik catecheet op de middelbare school, vertelt zuster Beatrijs. Daarnaast deed ik veel vrijwilligerswerk in de parochie. Ik las in die tijd veel over verschillende vormen van spiritualiteit. Maar in mijn hart werd ik eigenlijk vooral geraakt door Franciscus en Clara. In die tijd werd 750 jaar Franciscus gevierd, er waren veel boeken op de markt. Na lang zoeken en worstelen verdween toen alle twijfel, mijn keuze werd vanzelfsprekend. De beide figuren Franciscus en Clara vertegenwoordigen twee facetten. De een ging al predikend de wereld door, de ander koos voor een leven op één plek; voor beiden was een biddend leven fundamenteel: dagelijks en intensief de persoonlijke omgang met de Levende vorm en gestalte geven. Beiden waren gegrepen door God, de Levende. Hun hele leven stelden zij in het teken van die God, ze hadden er alles voor over. Ze zochten beiden naar nieuwe vormen van religieus leven, dwars tegen hun eigen voorgeschiedenis in, dwars tegen de trend van hun tijd in, dat boeide mij. Zij kozen voor vormen die niet hiërarchisch georiënteerd waren. Clara werd bijvoorbeeld pas na een aantal jaren van innerlijke strijd abdis van haar kloostergemeenschap. Daarnaast voelde ik in mijzelf een sterke hang naar het contemplatieve leven, een leven van stilte en gebed. En ik voel in mijzelf een groot verlangen datgene wat ik zelf ontvangen heb door te geven aan anderen. Dat doe ik hier in huis, we delen de rijkdom met elkaar die we van Godswege ontvangen. In die zin vormt een religieuze gemeenschap ook een oefenplek.

Niet geleefd willen worden

Kapel ClarissenEen aantal jaren geleden besloten wij als kloostergemeenschap dat we, ondanks het feit dat het kerkelijk leven steeds verder lijkt in te zakken, niet geleefd wilden worden. We wilden het leven dat ons gegeven wordt doorgeven aan anderen, ruimte scheppen voor jongeren om iets te ervaren van die God die leven geeft. We hebben toen een gesprek gevoerd met Pierre Humblet van de Konferentie Nederlandse Religieuzen (een overkoepelend orgaan van religieuzen in Nederland). Hij adviseerde ons te zoeken naar wegen waarin wij onszelf konden laten kennen. Tegelijkertijd was het wel belangrijk dat we niet kozen voor dingen die we niet meer kunnen dragen, we zijn een kleine gemeenschap en allemaal niet meer de jongsten. Hij adviseerde ons dingen te doen waar we goed in zijn. We kozen voor een vorm die direct aansluit bij ons leven van alledag. 'Mediteren bij de Bron' is daar het resultaat van. Ook wilden we van meet af aan mensen van buiten het klooster erbij te betrekken en een soort platform oprichten. Daaruit kwam een groepje van drie zusters en twee mensen van buiten voort. Mirjam Kho is één van de twee mensen van buiten.

Lage drempel

mediterenMirjam Kho heeft ooit theologie gestudeerd maar kon daar nooit haar hele hart en ziel in kwijt. Via het oriëntatiewerk van de Capucijnen, is ze op het gekomen van Franciscus en Clara: dat voelde aan als een thuiskomst. Sindsdien is ze lid van de Franciscaanse Beweging en verbonden met het klooster van de Capijnen in Velp en de Clarissen in Nijmegen. Beide kloosterordes zijn takken van dezelfde Franciscaanse boom. En nu ben ik dus betrokken bij 'Mediteren bij de Bron'. De bijeenkomsten worden heel wisselend bezocht. Maar ook als er geen deelnemers van buiten zouden zijn, wat nog nooit gebeurd is, zouden wij als organisatoren toch verder gaan met dit initiatief. We zijn nu bezig met de vierde cyclus van ieder 7 bijeenkomsten. Na de tweede cyclus zag je wel langzaam een vaste kring ontstaan van zowel jongeren als ouderen. Ook zie je via de studentenkerk wel studenten binnenkomen. We proberen tijdens die meditatiebijeenkomsten de drempel laag te houden. Iedereen is vrij te komen zonder voorinschrijving, voor één keer of voor meerdere keren. Na de bijeenkomsten wordt de kans geboden nog wat na te praten, sommigen doen dat, anderen juist niet, maar dat is allemaal prima. Je ziet nu wel dat mensen die naar de meditatiebijeenkomsten komen ook wel eens in onze andere vieringen komen. Het zijn vaak mensen die niet meer de geijkte kanalen kennen.

Stille punt

Op de vraag wat meditatie voor hen betekent vertelt zuster Beatrijs zoekend naar woorden: meditatie is voor mij een manier om ruimte en tijd vrij te maken om bij het stille punt in mezelf te komen. Het is een weg die je gaat, een zoektocht die tegelijkertijd een ervaringstocht is. In meditatie hoef je niet te presteren, er wordt niets van je verwacht, alleen dat je er bent. Het is open staan om opnieuw één te worden in jezelf, het één worden van lichaam, ziel en emoties. Anders dan bijvoorbeeld in de benedictijnse spiritualiteit, waar de schriftlezing centraal staat, kies ik voor een meer lichamelijke insteek waarin gebedshoudingen en bewegingen een belangrijke plaats hebben. Mirjam Kho verwoordt het als volgt: Stilte is voor mij een kostbaar goed. In de stilte gebeurt iets, het bestaan wordt er teer. Het is een manier om in het hier en nu aanwezig te zijn, om werkelijk gewaar te worden wat is.

Ontvankelijkheid

Op mijn vraag wat deze manier van leven nu toevoegt aan onze samenleving merkt zuster Beatrijs op: de samenleving schreeuwt om ontvankelijkheid voor de ander, ook met een hoofdletter A, om een weg van het hebben naar het zijn. Die is te vinden in de ervaring van de stilte. Het zou heel mooi zijn wanneer de deelnemers die stilte mee naar huis meenemen en bedenken dat ze zoiets thuis ook kunnen doen, een moment van stilte scheppen. Dat verandert hun leven en daarmee het samenleven van mensen.

Rode draad

Op de vraag op welke manier reflectie nu een rol speelt bij de meditatiebijeenkomsten zegt Mirjam: We kiezen bij iedere cyclus een rode draad en werken aan de hand van thema's. We hopen daarmee aan de deelnemers inhoudelijke impulsen te geven om bij zichzelf te komen en te reflecteren over het eigen leven. In de teksten die we kiezen proberen we dan ook steeds een koppeling aan te brengen met iets alledaags. Via de tekst hopen we op die manier mensen te openen voor de stilte. Ieder die zo'n avond begeleidt, doet dat op een andere manier. We kiezen daarvoor teksten uit de christelijke traditie. Zo hebben we het Zonnelied van Franciscus behandeld.We werken gedurende twee cycli met de levensparels. En nu hebben we engelen die met ons mee gaan. Anselm Grün osb schref een boekje over engelen: de engel van de moed, of van de nuchterheid, de barmhartigheid, etc. Er zijn er 50 dus we kunnen voorlopig nog wel vooruit. Dat geeft houvast om de eigen gedachten te centreren.

Groeien in stilte

tuin clarissenZuster Beatrijs lacht bij de vraag of 'Mediteren bij de Bron' een manier is om het eigen spirituele erfgoed over te dragen. 'Mediteren bij de Bron' is voor mij een manier, een kans om de rijkdom die ik zelf ontvangen heb precies door in een religieuze gemeenschap te leven, te kunnen delen met jongeren. Het gemeenschappelijke gebed, meditatietijden die een vaste plek kregen in onze dagorde zijn een grote hulp om te groeien in stilte, in aandacht, in betrokkenheid om de Levend. Omdat een en ander gepland is, kan je er ook zo maar instappen. In de eigen thuissituatie is het vaak moeilijker om zo iets een vaste plek te geven. Toch weet ik dat ook mensen buiten het klooster een mediterend bestaan kunnen leiden, een bestaan waarin de stilte die onder het leven ligt een centrale plek krijgt in het leven van mensen. Het is dan ook heel fijn van mensen terug te horen dat de meditatiebijeenkomsten iets voor hen betekenen. Die geluiden zijn voor ons belangrijk omdat we als gemeenschap onszelf de opdracht hebben gesteld regelmatig te kijken of we goed bezig zijn. Zolang we horen dat de bijeenkomsten voor de deelnemers wat betekenen weten we dat we op de goede weg zijn.