De zegen die uitgesproken wordt over het op reis geaan van mensen, is zo oud als Paulus. Kapelaan Juan van Eijk van de Lourdesparochie te Nijmegen besloot op een verzoek van één van de parochianen in te gaan en haar nieuwe auto waarmee ze zieken uit de parochie naar het ziekenhuis vervoert in te zegenen. Er bleken meerdere mensen in de parochie behoefte te hebben aan een dergelijke zegen over hun voertoeg.

Op 8 juni vond in Nijmegen, op het plein voor de Lourdeskerk, een zegening van auto's en fietsen plaats, en ja zelfs van een hondje. Kapelaan Juan van Eijk herstelde deze katholieke traditie in ere. 'Ik heb het niet zelf bedacht, hoor.' Verzekerde hij mij. 'Het idee kwam van iemand uit de parochie, een vrijwilligster die heel regelmatig zieke mensen uit de parochie naar het ziekenhuis begeleidt. Ze kocht een nieuwe auto en belde me. 'Kapelaan, wilt u mijn auto zegenen'. 'Ik kom wel bij u langs', antwoordde ik. 'Nee, ik ken meer mensen die dat wel zouden willen. Laten we er iets van maken voor de hele parochie.' En dat werd het. Op 8 juni stonden er 20 auto's klaar, een paar fietsen, en ach een hondje erbij kan ook. De pers deed verslag. Spiritueel Erfgoed sprak met kapelaan Juan van Eijk over dit nagenoeg in vergetelheid geraakt katholieke gebruik om vervoersmiddelen te zegenen, maar ook over de betekenis van het gebruik van de zegening überhaupt.

zegengebedWe zitten aan de tafel in de huiskamer van de pastorie. Op tafel twee plakken cake en een geurende kop koffie. De kapelaan leest me enthousiast de betreffende zegen voor. Hij lijkt zelf nog verrast. Nog maar een jaar is hij in de Lourdesparochie en al twee keer in de media geweest, eerst met 'Waaromjezus.nl' en nu hiermee. 'Ik heb het niet gezocht' zegt hij verontschuldigend. En ja, zo gaat dat met de media, ze weten je te vinden. Zeker wanneer je wat anders doet dan gebruikelijk. Dat is goed, denk ik bij mijzelf, terwijl ik luister naar het gebed bij de zegening van voertuigen.

Benedicere

'Een zegen heeft twee kanten' legt de kapelaan me uit, 'een zegen komt primair van God zelf, dat is de ene kant, maar in het uitspreken van de zegen geven wij gelijk datgene wat God ons geeft terug aan Hem, daardoor gaat het om een soort dankzegging. Zegenen komt van het Latijnse woord Benedicere, 'bene dicere', 'goed zeggen'. Het goede komt van God en de mens vraagt God te helpen om het goede eruit te halen. De auto 'goed' te gebruiken, dat het voorwerp op goede manier ten dienste mag staan van God en daarmee ook aan de mensen Een zegen moet je wel onderscheiden van exorcisme. Bij exorcisme vraagt de Kerk in de naam van Jezus dat een persoon of een voorwerp bevrijd mag worden van de greep van de Boze en aan zijn macht onttrokken zal zijn.

Zegeningen worden gezien als sacramentalia. Dat zijn heilige tekenen, door de Kerk ingesteld, waardoor de verschillende levenssituaties geheiligd worden. Het zijn lofprijzingen van God en ze omvatten gebeden om zijn gaven te verkrijgen. Bij zegeningen wijden wij iets toe aan God, een persoon of een voorwerp, waaraan wij mogen meewerken. In het voltrekken van de zegen mogen wij zien dat God een nabije God wil zijn, niet ver weg.

Je kunt het zo gek niet bedenken

autozegen2Het is het Tweede Vaticaans Concilie geweest dat opnieuw aandacht heeft gevraagd voor de betekenis van zegeningen. Je kunt het zo gek niet bedenken of je kunt het zegenen. Je moet dan denken aan alles wat waardevol is voor mensen, maar daarbij wel een onderscheid maken tussen voorwerpen die ten dienste staan van religieus gebruik en voorwerpen die dat niet doen. In het geval van de vraag van onze parochiaan ging het om een auto die wordt ingezet om andere parochianen naar het ziekenhuis te begeleiden. Haar vraag had dus niet allereerst betrekking op de auto zelf, maar op de mensen die zij begeleidt en op de taak die zij vanuit de parochie verricht. Zo kunnen ook gebouwen gezegend worden of woonhuizen. Zo heb ik pas geleden nog een huis gezegend dat nog gebouwd moest worden. De toekomstige bewoners wilden niet alleen dat op het resultaat van hun werk Gods zegen zou rusten, maar ook op het proces van het bouwen zelf. Dat is mooi.'

God zegent wel degelijk in deze tijd!

De gebeden voor de verschillende voorwerpen zijn verschillend, maar de structuur is wel steeds dezelfde. Het begint met een lofprijzing aan God waarop een opdracht volgt voor de mens. Dan de concrete vraag om de zegen voor deze persoon of dit voorwerp, dan opnieuw een opdracht aan de mens, een formulering waaruit spreekt dat we de nabijheid van God mogen ervaren en een slotformule. Het mooie is dat iedereen een zegen kan uitspreken. Het zegen gebaar is kan alleen door personen die het sacrament van de wijding hebben ontvangen (bisschop, priester en diaken). De grenzen worden bepaald door de grenzen waarbinnen het object dat gezegend wordt gebruikt wordt. Een begraafplaats kan alleen door een bisschop gezegend worden, maar een graf kan ook door een priester gezegend worden. Een huis kan door de bewoner gezegend worden, maar ook door een diaken of een priester. Het hangt dus af van de openbaarheid van het object. Vroeger zag je nog wel eens dat mensen wijwater mee naar huis namen om als er onweer kwam het huis mee te besprenkelen. 'Vanaf het tweede Vaticaans Concilie' zo merkt de kapelaan op, 'is er heel nadrukkelijk voor gekozen om de zegeningen niet in het kader van de angst te plaatsen (zoals bijvoorbeeld voor onweer) maar van de nabijheid van God. God is in heel concrete dingen mensen nabij, dingen die je kunt zien en voelen en die met gelovige ogen teken kunnen zijn van Gods nabijheid en zorg voor mensen. In het document 'Gaudium et Spes' van het tweede Vaticaans Concilie staat dat we open moeten staan voor de tekenen van deze tijd. Het is vooral de charismatische vernieuwing die ook binnen de katholieke kerk aandacht vraagt voor de werking van de Geest in deze tijd. God zegent wel degelijk in deze tijd! Wij mogen geloven dat God door ons wil werken en zo mensen nabij wil zijn. Veel priesters zullen niet zo snel mensen zegenen, ik ervaar daar zelf geen drempel bij. Ik vraag het natuurlijk wel eerst aan de mensen. Wanneer je je handen op hun hoofd legt en de zegenbede uitspreekt, merk je dat het mensen rust geeft. Dat vind ik altijd een teken dat God nabij is.'

Zo oud als Paulus

autozegen2Op mijn vraag hoe oud de zegen is die uitgesproken wordt over het op reis gaan van mensen, zoals de autozegening in feite ook is, merkt de kapelaan op: 'je komt het al tegen in de Brieven van Paulus, daar wordt een zegenwens uitgesproken over de reis en het werk van mensen die tot de geloofsgemeenschap behoren. Zegenen is heel oud, ook de openingszinnen en de eindregels van de brieven van Paulus bevatten vaak zegenwensen.' Ik wil dit graag ieder jaar terug laten keren.' zegt de kapelaan, wanneer ik hem daarnaar vraag. 'Er is behoefte aan, het leeft onder de mensen van de parochie. Je ziet het aan het aantal deelnemers, maar ook aan de reacties van de mensen. God wil ons nabij zijn in hele concrete dingen. Dat kunnen we ons niet vaak genoeg in herinnering brengen.'