Wout van Laar is directeur van de Nederlandse Zendingsraad. Spiritueel Erfgoed sprak met hem over de verschuivingen in het Wereldchristendom en de uitdagingen die dit biedt aan kerken in Nederland. De Nederlandse Zendingsraad (NZR) is een platform voor protestantse en oud-katholieke kerken en organisaties op het terrein van zending en evangelisatie. De Raad ontstond destijds (1929) vanuit het verlangen naar meer afstemming in het zendingswerk in Nederlands-Indië en later ook in andere continenten.

Centraal aandachtspunt van de Raad nu is de vraag: 'Wat is zending in een veranderende wereld?' Over die vraag sprak Spiritueel Erfgoed met Wout van Laar, directeur van de Nederlandse Zendingsraad.

Bij de oprichting van de Raad werd zending vooral gekenmerkt door Noord-Zuid verhoudingen en Eurocentrisme. Dat is nu eerder omgekeerd. Er komen zendingswerkers uit het Zuiden naar Europa vanuit kerken die dankzij of juist ondanks zendingswerk van het westen zijn ontstaan. Je kunt je de vraag stellen wat het betekent voor de kerken in Nederland (en in Europa) dat de zendingsbeweging vooral gedragen wordt door deze kerken van het Zuiden. De Nederlandse Zendingsraad stelt zich die vraag. Het serieus nemen van die vraag heeft gevolgen voor de manier van Kerk-zijn van het westers christendom. Staan we open voor de kerken van het Zuiden? Erkennen we dat we niet langer de leiding hebben over de zendingsbeweging en de verkondiging van het geloof? Zijn we bereidt ons dienstbaar op te stellen, te leren van dze andere manieren van Kerk-zijn. Durven we ons te laten leiden door de Geest in een besef van complementariteit? En welke gevolgen heeft dat voor onze manier van Kerk-zijn?

Meer dan ratio

Europese kerken zijn sterk in het oprichten van structuren en het optuigen van een organisatie. Dat heeft zeker zijn goede kanten. Maar, de kerk is er niet met de ratio alleen, ze heeft aanvulling nodig van de emotionaliteit, ze moet gedragen zijn door ervaring en wint aan rijkdom en warmte door ook vormen van niet-verbale expressie in haar vieringen en getuigenis te betrekken. Met deze vormen van Kerk-zijn brengen de migrantenkerken ons in contact. Dat is niet altijd gemakkelijk, meestal niet zelfs. Er ontstaat vaak een spanningsveld tussen stijlen van Kerk-zijn. Enerzijds is er de centralistische kerk, de op hiërarchie ingerichte en vormgegeven kerk, waarin een vergadercultuur de boventoon voert. Anderzijds zijn er de migrantenkerken die sterk gericht zijn op ervaring en emotie. Deze laatste kerken ervaren de kerk van het westen als een harnas waarin ze zichzelf niet kunnen herkennen. In deze kerken staat worshipping centraal, het vieren van en danken voor Gods aanwezigheid en werking in de gemeente door middel van het zingen van liederen. Je zou dat het structurerende element kunnen noemen in vieringen van migrantenkerken. Het is moeilijk deze twee stijlen van Kerk-zijn, van geloofsgemeenschap-zijn op een vruchtbare manier bij elkaar te brengen.

Stijlen van Kerk-zijn

WCCHet is de Wereldraad van Kerken die probeert beide stijlen van Kerk-zijn bij elkaar te brengen in de liturgie tijdens de openingsvieringen van de Assemblees (algemene vergaderingen van de Wereldraad van Kerken die in de regel eens in de zeven of acht jaar gehouden worden en waaraan alle lidkerken van de Wereldraad deelnemen). De Wereldraad is op zijn sterkst in de vieringen. Dat heeft al hele mooie momenten opgeleverd, ervaringen van multiculturaliteit. Het probleem is echter dat na die vieringen de gewone, westerse, gang van zaken weer opgepakt wordt. Zodra de deelnemers plaatsgenomen hebben achter de vergadertafel merk je nog weinig van de invloed van deze andere manier van Kerk-zijn. Toch merk je langzamerhand wel dat invloed van de tijdens de liturgische vieringen ervaren multiculturaliteit door begint te sijpelen op andere niveau's. Zo zie je bijvoorbeeld dat de Wereldraad van Kerken het Global Christian Forum als een Forum voor de oecumene ziet naast zichzelf. In dit Forum, waarin het geloofsgesprek centraal staat en waar mensen elkaar laten zien wat geloof met hen doet, hoe het hen in beweging zet, zijn al mooie dingen gebeurd. Je ziet dat de ervaringen die op wereldschaal worden opgedaan vertaald worden naar Europese ontmoetingen. De Raad van Kerken in Nederland probeert dat bijvoorbeeld te doen in de beraadgroep 'Missionaire presentie'. De beraadgroep bracht onlangs de brochure 'Over een andere boeg' uit, waarin aandacht gevraagd wordt voor de verschuivingen die in het westers christendom optreden en vijftien vindplaatsen van hoop in Nederland en België beschreven worden. Daarmee heeft de beraadgroep aan de kerken een oproep willen doen toekomen om te leren kijken vanuit het perspectief van de hoop door te herkennen en te erkennen dat de Geest nog steeds werkzaam is wanneer we het maar willen zien.

In de kracht van de heilige Geest

In het Nieuwe Testament wordt iedere gelovige uitgenodigd in de kracht van de heilige Geest getuige te zijn van Jezus Christus. Die getuigenis is gerelateerd aan het Koninkrijk van God, Gods Rijk van gerechtigheid, liefde en vrede voor alle mensen. Dit verlangen zou christenen, en dus ook de christelijke kerken, moeten bezielen, vanuit dit perspectief zouden kerken in de wereld moeten staan. Daarmee hoort zending en getuigenis in iedere geloofsbeleving en iedere geloofsrichting thuis. We zijn als christenen opgeroepen om ooggetuige en daardoor om getuige (witness) te zijn. Enerzijds wezenlijk betrokken zijn in het Christusgebeuren en anderzijds doorgeven wat je mag ervaren in de Geest die in mensen aanwezig wil komen. De oproep om leerling te worden en anderen tot leerling te maken is een integraal deel van het christen-zijn. Missionair-zijn is dan ook geen activiteit die een kerk naast allerlei andere aandachtsvelden heeft, maar zou de grondhouding moeten vormen van iedere christen. Die grondhouding leert je enerzijds te ontvangen wat in overvloed gegeven wordt en anderzijds te ontdekken dat door te delen de Geest Zichzelf nog overvloediger wegschenkt. Zo'n levenshouding leidt tot heiliging van het leven en tot vernieuwing van mensen waardoor zij herkenbaar worden als 'licht in de wereld'.

Je ziet bij ons dat het geloof los is komen te staan van ons dagelijks leven, dat brengt schade toe aan onze ziel en aan het levende getuigenis van de kerk. In migrantenkerken is dat vaak anders. Zij spiegelen ons een andere manier van leven voor waarbij geloof is geïntegreerd in het leven van alle dag, gebaseerd op vertrouwen in God en de werking van de Geest. Die manier van leven blijkt een grote wervende kracht in zich te dragen, je ziet het aan de grote groei van de pinksterkerken en de evangelicale kerken, ook in Europa. In onze westerse kerken laten wij te weinig ruimte voor de werking van de geest. Daar is ook moed voor nodig, de moed om het leven te verliezen. Maar het Evangelie leert dat wie het leven verliest, het op een nieuwe manier zal terugvinden. We moeten voorbij aan de verkramping. Wanneer we gangbare structuren durven los te laten, ontstaat ruimte voor ontkramping en kunnen er nieuwe dingen groeien. Je kunt bijvoorbeeld denken aan de nieuwe bewegingen in onze kerken, zowel in de rooms-oikumenekatholieke kerk maar ook binnen de protestantse kerken. De Raad van Kerken denkt er nu over na om een projectgroep Missionaire Presentie op te richten. Daar zou aandacht kunnen zijn voor deze nieuwe bewegingen. Het zou me niet verbazen wanneer de migrantenkerken daar een belangrijke rol te spelen zullen hebben.

Toekomst

Gevraagd naar zijn droom voor de toekomst zegt Wout van Laar: "Mijn wens is het dat de Volheid van God (Pleroma) zichtbaar mag worden in de multiculturele kerk. Het Lichaam van Christus bestaat uit vele leden, het unieke van de kerk is dat in haar multiculturaliteit deze veelheid zichtbaar wordt. Zo kan de kerk laten zien hoe God de nieuwe mensheid bedoeld heeft, als bruggenbouwers.

Informatie over het Global Christian Forum

Het Global Christian Forum is ontstaan uit de behoefte om de kerken die deel uitmaken van de Wereldraad van Kerken en de kerken buiten de Wereldraad nader tot elkaar te brengen. Dit betreft de Rooms Katholieke kerk, de Orthodoxe kerken en de nieuwere Evangelische, Pinkster en Charismatische bewegingen. Daarbij beoogt het Forum nieuwe mogelijkheden te creëren tot ontmoeting en dialoog tussen Christenen onafhankelijk van de bestaande structuren.
GCFIn november 2007 vond in Limuru bij Nairobi (Kenia) een wereldwijde conferentie plaats waarbij voor het eerst in de geschiedenis nagenoeg alle christenen vertegenwoordigd waren. Scriba Bas Plaisier, namens de Protestantse Kerk een van de deelnemers: "Ooit was de Wereldraad van Kerken opgericht om dit te bewerkstelligen. We moeten echter erkennen dat dat niet gelukt is. De Rooms-Katholieke Kerk behoort niet tot de Wereldraadfamilie, en ook niet de ongeveer half miljard gelovigen die bij de Pinksterkerken behoren, noch de grote groep van evangelicalen". In Kenia waren deze denominaties wel vertegenwoordigd, met kerkleiders en belangrijke vertegenwoordigers. Aan de conferentie ging tien jaar van voorbereiding vooraf. Er werd een overlegmodel ontwikkeld dat weinig omlijnd en pretentieus is en bij Rooms-Katholieken, Pinkstergemeenten en Evangelicalen blijkbaar op vertrouwen kan rekenen. Bas Plaisier: "In dit model staan de uitwisseling van ervaringen die men als gelovige in de ontmoeting met Christus heeft en de uitwerking daarvan in het christelijk leven centraal. Veel tijd wordt besteed om in een betrekkelijk kleine groep elkaar als gelovigen te ontmoeten en te bevragen op het diepste wat iemand drijft. Dat blijkt een gouden formule te zijn, want door deze verhalen ontdekken de gesprekspartners hoezeer ook de ander door het evangelie geraakt is en een ontmoeting met Christus heeft gehad". In de komende tijd zullen de rapporten van de bijeenkomst van dit Wereldwijde Christelijke Forum verschijnen. In unanimiteit en met groot enthousiasme werd besloten om deze nieuwe wijze van samenkomen van alle christenen nu definitief voort te zetten en dit overal in de wereld verder uit te werken. De deelnemers verplichtten zich om zich in te zetten om elkaar beter te leren kennen, om - waar het kan – samen te werken en daarbij de diversiteit in traditie en gaven te respecteren. Meer informatie over het Global Christian Forum treft u aan op de website (zie link hiernaast).U treft er tevens de slotboodschap aan (Engels).
Bron: Kerkbulletin PKN, 14e jrg., nr. 21

Dit artikel verscheen eerder op Spiritueel Erfgoed