Dit jaar is het 150 jaar geleden dat Maria in Lourdes verscheen aan Bernadette Soubirous. VNB Nationale Bedevaarten zorgt er al 125 jar voor dat Nederlandse pelgrims deze betekenisvolle plek kunnen bezoeken en er hun geloof kunnen verdiepen. Jos van Bussel, directeur van VNB legt uit welke betekenis Lourdes heeft voor moderne pelgrims.

Dit jaar is het 150 jaar geleden dat Maria in Lourdes verscheen aan Bernadette Soubirous. VNB Nationale bedevaarten zorgt er al 125 jaar voor dat Nederlandse pelgrims betekenisvolle ontmoetingen kunnen opdoen op hun pelgrimsreis naar de grot in Lourdes. Pastoor Reuser uit Maastricht nam destijds het initiatief om aan een behoefte die toen in heel Europa leefde uitdrukking te geven. Hij begon met het organiseren van bedevaarten naar Lourdes vanuit Nederland. Spiritueel Erfgoed sprak met Jos van Bussel, directeur van VNB Nationale Bedevaarten over de betekenis van pelgrimeren voor de moderne gelovigen.

LourdesVan Bussel wijst me op de uitvergrote ansichtkaarten uit 1900 van Lourdes, die door het hele kantoor van de VNB in 's-Hertogenbosch zijn opgehangen. "In Lourdes is niets veranderd, zegt hij. Lourdes blijft hetzelfde, de pelgrim verandert. De moderne mens kleedt zich anders, reist anders... beleeft zijn geloof ook anders. Dat hebben we proberen te vatten in het motto 'Betekenisvol ontmoeten' dat we al vele jaren gebruiken. Daarmee willen we een moderne visie op pelgrimeren uitdrukken. De moderne gelovige is wars van betutteling. De moderne gelovige zoekt zichzelf, de ander, de Ander in ontmoetingen die op betekenisvolle wijze bijdragen aan die zoektocht. Daarin proberen wij als VNB tegemoet te komen. Op bedevaart gaan betekent een confrontatie aangaan met wie je bent en wat je doet. Pelgrimeren is dan ook geen gewone reis, zeker wanneer je met een groep mensen gaat. Al snel ontstaat geloofsgemeenschap met zorg voor en om elkaar. Lourdes neem veel barrières weg bij mensen. Samen op bedevaart gaan is gemeenschapsvormend. Sommige parochies hebben dat al ontdekt. Bisschop Punt merkte eens op dat pelgrimeren zinvol is als instrument om gemeenschap te vormen. Wanneer je gemeenschap vormt komt het samen vieren als vanzelf. De moderne mens trekt er heel wat makkelijker op uit dan vroeger, reizen is een stuk aangenamer en eenvoudiger geworden. Een pelgrimage kan daarom ook gemakkelijker ingezet worden om aan die behoefte aan gemeenschapsvorming tegemoet te komen. Wij zien dat dat vaker gebeurd."

jubileumboekAspecten uitnutten

Op de vraag naar de betekenis van pelgrimeren, antwoord van Bussel: "Een vliegreis zou ik geen eigenlijke pelgrimstocht willen noemen. Je wordt dan van de ene cultuur in de andere gedropt, zonder tijd te hebben om je geleidelijk aan los te maken van je dagelijkse leven en het verlangen naar de plaats van bestemming betekenis te laten krijgen voor je leven en in je te laten groeien. Die aspecten van de tocht zijn van wezenlijk belang voor een pelgrimage. Als begeleiders van bedevaarten naar Lourdes proberen wij die aspecten uit te nutten. Of en hoe dat lukt is afhankelijk van de insteek van de begeleiders van de reis en het feit of het klikt met de reizigers. Daarnaast bieden we allerlei begeleidend materiaal aan om de reizigers gaandeweg voor te bereiden op het einddoel van de reis, Lourdes en de geloofsbeleving die zij daar opdoen."

Onjuiste interpretatie

"Bedevaarten zijn en blijven van alle tijden" zegt van Bussel op mijn vraag of er nog wel belangstelling is voor een Mariabedevaart, die misschien vooral als oubollig en zoetig gezien wordt door moderne gelovigen. "Dat zoetige beeld van Maria berust op een onjuiste interpretatie van Maria" merkt van Bussel op. "Wanneer je de Bijbel als uitgangspunt neemt is Maria geenszins zoetig. In het Magnificat komt zij naar voren als een strijdbare vrouw. VNB heeft het Magnificat daarom ook als thema gekozen voor dit jubilieumjaar; er spreekt dankbaarheid en feestelijkheid uit. Maria jubelt het uit tijdens haar betekenisvolle ontmoeting met haar nicht Elisabet. Uit het Magnificat spreekt een volwassen geloof: Maria zingt er over een God van barmhartigheid en rechtvaardigheid. Dat is de Bijbelse Maria. Patrick Chatelion Cournet schreef voor VNB een lees- en doeboekje dat we meegeven aan onze Lourdespelgrims, waaruit deze beleving van Maria spreekt. Onder priesters maken we het nog wel eens mee dat ze niet als begeleiders mee willen naar Lourdes omdat ze met het zoetige beeld van Maria niet overweg kunnen. Wij proberen dan duidelijk te maken dat we aansluiten bij het Bijbelse beeld van Maria, zoals dat spreekt uit het Magnificat. Dat willen we uitstralen. Als organisatie komen we voort uit kerkelijke structuren, we zijn een door de bisschoppenconferentie erkende organisatie. Tegelijkertijd willen we ook reizigers aanspreken die zich niet meer binnen de kerkstructuren bewegen of binnen andere kerkstructuren dan de katholieke. Zo hebben we bijvoorbeeld een aantal protestantse vrijwilligers."

Willibrordtochten

Op mijn vraag wat VNB, kijkend naar de toekomst, allemaal van plan is, zegt van Bussel: "Wanneer je 125 jaar op weg bent kijk je niet alleen terug, maar ook vooruit. Zo willen we ons de komende jaren ook nadrukkelijk richten op mensen die niet of niet meer kerkelijk gebonden zijn. We organiseren niet alleen bedevaarten naar Lourders. We hebben ook nog de zogenaamde 'Willibrordtochten'. Deze bieden genoeg mogelijkheden om ook niet kerkelijk gebonden gelovigen aan te spreken. Onder die naam verzorgen we reizen naar Rome, Assisi, Israël, Jordanië, Turkije, Fatima, Lissabon en Santiago de Compostella. We bieden met die tochten belangrijke meerwaarde. Naast het bezoeken van de culturele en historische bezienswaardigheden staat persoonlijk geloven, religieuze beleving en ontmoeting bij de invulling van deze programma's centraal.

Met Willibrordtochten treden we in de voetsporen van haar naamgever. Willibrordus organiseerde zijn missionering pragmatisch en doordacht. VNB wil met deze tochten een weloverwogen programma aanbieden met ruimte voor de wensen van de reizigers en met tijd voor betekenisvolle ontmoetingen. Ook op deze Willibrordtochten maken we gebruik van deskundige begeleiding, die zowel pastoraal onderlegd zijn als een brede cultuur-historische kennis hebben van de betreffende bestemming. Dat kunnen priesters of pastoraal werkers zijn, maar ook leken. Waar mogelijk worden ook Nederlandse vieringen of momenten van bezinning aangeboden. Om de pelgrimstochten naar Lourdes, waar ook zieken en gehandicapten mee kunnen, goed te onderscheiden van de Willibrordtochten (waar het moeilijker is om goede reisgelegenheden voor zieken en gehandicapten te organiseren) hebben we een apart "label" voor de Willibrordtochten in het leven geroepen.

WillibrordtochtenIn de toekomst willen we een boekje samenstellen waarin al het werk van VNB bij elkaar wordt gebracht, om inzicht te geven in de organisatie in zijn geheel. Verder denken we steeds na over vernieuwende initiatieven, we denken daarbij bijvoorbeeld aan oecumenische reizen, maar ook aan reizen in het kader van het Paulusjaar, of in het kader van de Wereldjongerendagen. Zo heeft de bisschoppenconferentie de VNB gevraagd de touroperator voor de Wereldjongerendagen in Sydney te zijn. Eerder organiseerden we op verzoek van de bisschoppenconferenite 'Grenzenloos Keulen', daarmee maakten we de Wereldjongerendagen in Keulen voor iedereen toegankelijk, ook voor gehandicapten. Zo zoeken we steeds naar mogelijkheden om moderne gelovigen moderne reizen aan te bieden die betekenisvolle ontmoetingen mogelijk maken."

Met dank aan Mevr. Nicolien Hendrik-Buysse voor het fotomateriaal