Omdat de christelijke feesten niet meer iedereen iets zegt hebben gezamenlijke kerken enkele jaren geleden het project 'Intercity bestemming Pasen' gelanceerd. Maar hoe werk je nu met dat materiaal? Pastoor Rudolf Scheltinga van de Oud-katholieke Kerk in Utrecht heeft ervaring opgedaan met dit materiaal. 

Hij vertelt er enthousiast over. Maar de Oud-katholieke Kerk bedacht ook nog iets anders: het vastenblok. Meditatieve teksten, mooie illustraties en gebeden nodigen uit tot bezinning. 

De Oud-Katholieke parochie van de H.H. Maria, Jakobus en Gertrudis 'in de Driekhoek' te Utrecht is één van de geloofsgemeenschappen die meedoen aan 'Intercity bestemming Pasen'. En dat is niet de eerste keer. Spiritueel Erfgoed sprak met pastoor Rudolf Scheltinga over de opgedane ervaring met deze vorm van geloofscommunicatie. Maar ook over het Vastenblok dat de Oud-Katholieke Kerk sinds vorig jaar uitbrengt. Om geloof bij de mensen te brengen is het soms nodig op de markt te gaan staan, en dat dat werkt, bleek wel in Utrecht.

Vooral twee jaar geleden was 'Intercity bestemming Pasen' in onze parochie een groot succes, verteld pastoor Scheltinga me. Dat heeft onze parochie toen echt wakker geschud. De Oud-Katholieke Kerk heeft de neiging wat in zichzelf opgesloten te zijn, door eens de deuren open te zetten wordt dat doorbroken. In de Oud-Katholieke Kerk krijgt iedere gelovige de ruimte om in vrijheid eigen keuzes te maken. Op iemand die voor het eerst bij een viering in de Oud-Katholieke Kerk is, komt de liturgie misschien traditioneel over maar er wordt inhoudelijk heel nadrukkelijk aansluiting gezocht bij thema's die vandaag de dag bij mensen spelen. Dat mag zijn uitstraling hebben, ook naar buiten toe. Zo'n initiatief als 'Intercity bestemming Pasen' biedt handvaten om naar buiten te treden. Oorspronkelijk een initiatief van de Oud-Katholieke Kerk is het destijds landelijk gepromoot door de Raad van Kerken in Nederland in samenwerking met de Katholieke Bijbelstichting en het Nederlands Bijbelgenootschap. Vele van de bij de Raad aangesloten lidkerken nemen deel aan dit project. Dio van Maaren, zelf Oud-Katholiek, heeft het materiaal, samen met Nynke Dijkstra en Age Kramer samengesteld. Het is eigentijds materiaal dat aantrekkelijk is vormgegeven. Aan de hand van gedichten en bezinnende teksten worden mensen uitgenodigd in de trein te stappen op weg naar Pasen. Laagdrempelig en zonder vooronderstellingen kunnen mensen die niet- of randkerkelijk zijn kennis nemen van waar het met Pasen allemaal om te doen is. Een echte reisgids voor de goede week.

Aan de slag

Op de vraag hoe je als parochie of gemeente nu met het materiaal aan de slag kunt gaan legt Scheltinga uit hoe zij het hebben aangepakt. We hebben het materiaal aangeboden aan onze parochianen, gewoon tegen de gangbare prijs van € 5,- per stuk, omdat gratis niet werkt. Mensen zijn er thuis mee aan de slag gegaan, maar ook catechesegroepen en de lectoren. Omdat we vonden dat we niet alleen moesten proberen mensen bij ons in de kerk uit te nodigen maar ook zelf de kerk uit moesten gaan zijn we toen op de stadhuisbrug gaan staan met een kraam, letterlijk op de markt, in weer en wind. Niet iedereen in de parochie zag dat direct zitten. Waarom jezelf zo nadrukkelijk profileren? Maar het heeft wel gewerkt. Op twee vrijdagmiddagen stonden we er, een groot bannier van Intercity bestemming Pasen om de kraam heen, glazen bollen met paaseieren, foldermateriaal, op een placemat geplastificeerde informatie over de parochie, anders was alles gelijk weggespoeld, en natuurlijk het boekje. De paaseieren hielpen veel mensen, vooral jongeren, over de streep. Aanleiding tot een praatje. Daar kwamen veel mooie gesprekken uit voort. Iedere vrijdag passeerde er ook een bruidspaar, we hebben hen het boekje meegegeven als gids op hun levensreis. Het kerkbestuur werd wat onrustig door de actie. Stel dat die zoveel succes zou hebben dat er niet voldoende palmpasen stokken zouden zijn! Reden om er samen maar een stuk of wat extra te maken. Via de lokale raad van kerken hadden we de andere kerken uitgenodigd met ons mee in de kraam te komen staan. Daar waren ze toch een beetje huiverig voor. Ze sloten zich wel aan bij de informatie op onze website, ook een goede zaak.

ScheltingaNieuwkomers

In de goede week bleken er best wat onbekende gezichten in de kerk te zitten. We hadden ervoor gezorgd dat er mensen waren in de kerk om deze nieuwkomers op te vangen. Die hielpen vooral bij de ontvangst en bij het wegwijs maken in de verschillende boeken die wij als Oud-Katholieken tijdens de liturgie gebruiken. Na afloop van de viering staat de voorganger altijd achter in de kerk om de mensen de hand te drukken als ze weer naar huis gaan. Dat was gelijk aanleiding om een praatje te maken met de nieuwkomers. Daaruit zijn afspraken voortgekomen, om eens verder te praten. Soms zag je mensen dan weer terugkomen, soms ook niet hoor.

Geschikt?

Op mijn vraag of pastoor Scheltinga het materiaal geschikt vindt om als parochie of gemeente mee aan de slag te gaan, reageert hij lachend. Ik vind het uitermate geschikt, en hij straalt. Het project heeft in zijn parochie zichtbaar enthousiasme opgeleverd, in ieder geval bij Scheltinga zelf. Het materiaal is toegankelijk, is niet overladen, maar heeft zeker inhoud. De teksten roepen alle gevoelens op die bij het Paasgebeuren horen, vreugde, maar ook verdriet, uitzichtloosheid maar ook hoop. Gevoelens die ieder mens kent. Daarnaast is er natuurlijk ook het ondersteunende materiaal dat via de website te bestellen is, zoals cathesemateriaal voor jongeren van 15-17, boekenleggers, de kruisweg, ideeën voor bloemschikken, gespreksmateriaal en het filmmateriaal. Heel divers dus, voor elk wat wils. Het is wel van belang dat degene die het proces begeleidt zelf door het materiaal heen is gegaan, het ook door en door kent.

IntercityPasenMet de Intercity naar Pinksteren

Bij de presentatie van het materiaal van Intercity bestemming Pasen merkte Mgr. de Jong op dat hij graag met de intercity verder zou trekken naar Pinksteren. De Raad van Kerken lijkt daarvan iets opgepakt te hebben. Dit jaar ondersteunen zij het materiaal niet meer landelijk, zoals zij dat de afgelopen twee jaar wel deden met posteracties op de stations en een fotowedstrijd. Ze zijn nu aan het knobbelen op een vervolg van Intercity bestemming Pasen. We zullen zien welk moois daar uit voort zal komen.

46stappen46 stappen naar Pasen

Op tafel ligt ook het Vastenblok, een initiatief van de Oud-Katholieke Kerk. Vorig jaar voor het eerst, toen ook digitaal, nu alleen op papier. Ik laat het door mijn handen gaan, handzaam formaat, mooi vormgegeven, '46 stappen op weg naar Pasen' heet het. In het blok lezingen, gedachten en gebeden voor de veertigdagentijd van 2008, één pagina per dag. Het is een initiatief van de bisschoppen van de Oud-Katholieke Kerk legt Scheltinga uit. Die deden met Pasen altijd wat. Dit jaar kon de bisschop van Haarlem, Bert Wirix, helaas niet mee doen, hij is op het ogenblik ernstig ziek, onherstelbaar. Dat is een grote zorg. Joris Vercammen, de aartsbisschop van Utrecht, en enkele pastoors en een deken uit de Oud-Katholieke Kerk hebben daarom de teksten voor het blok van dit jaar gemaakt. Anders dan vorig jaar is voor iedere dag uit de veertigdagentijd nu een overweging beschikbaar. Vorig jaar was dat alleen bij de zondagen. Ook dit blok is net als het materiaal voor Intercity bestemming Pasen vormgegeven door Sync. Creatieve Producties van Dio van Maaren. Er staan in het blok niet alleen religieuze teksten, maar ook profane. De Kruiswegillustraties zijn van Margreet van de Burgt, zij maakte ook de poster voor Intercity bestemming Pasen. De reacties op het vastenblok zijn heel positief, op de website van de Oud-Katholieke Kerk zijn al lang van te voren vragen in het gastenboek te lezen of er ook dit jaar weer een vastenblok beschikbaar komt. Het slaat aan. Het blok biedt een eigentijdse en aantrekkelijke manier om je op Pasen voor te bereiden. Kennelijk is daar behoefte aan. Het blok wordt via de Oud-Katholieke parochies aangeboden, maar is ook gewoon op de landelijke website van de Oud-Katholieke Kerk te bestellen.

Informatie over de Oud-Katholieke Kerk

In Nederland leven twee katholieke kerken naast elkaar: de Rooms-Katholieke Kerk en de Oud-Katholieke Kerk. De laatste heeft altijd benadrukt dat zij zich nooit heeft afgescheiden van de Rooms-Katholieke Kerk, maar dat zij tegen haar wil buiten de gemeenschap is geraakt. Daarmee beschouwt de Oud-Katholieke kerk zich als een rechtstreekse voortzetting van de kerk die Willibrord aan het einde van de zevende eeuw in de noordelijke Nederlanden heeft gesticht.

De scheiding van de beide katholieke kerken in Nederland is het gevolg van een ontwikkeling die begon in de zestiende eeuw. Onder druk van een calvinistische overheid moesten de Nederlandse katholieken in die tijd ondergronds. Zelfs de kerkgebouwen mochten van buiten niet herkenbaar zijn. Dit leidde tot het ontstaan van zogenaamde schuilkerken (in de Oud-Katholieke kerk is een aantal van die gebouwen bewaard gebleven, bijvoorbeeld in Utrecht, Den Haag, Gouda en Delft).

Vanwege de gesloten landsgrenzen waren de contacten met de kerk buiten de Nederlanden moeilijk. Daarom werden de noordelijke Nederlanden in de zestiende en zeventiende eeuw door Rome als missiegebied beschouwd. Er ontstonden onderlinge spanningen, nog verstrekt door de komst vna veel geestelijken uit Frankrijk en de zuidelijke Nederlanden. Zij waren gevlucht vanwege niet gedoogde spirituele opvattingen en hun verzet tegen de steeds sterker wordende invloed van Rome op de lokale kerken. In het begin van de achttiende eeuw begon de kerk trekken te vertonen van de huidige, centralistische Rooms-Katholieke Kerk. Maar een deel van de Nederlandse kerk bleef vasthouden aan de eigen rechten van de lokale kerk binnen het grote geheel.

Omdat de noordelijke Nederlanden als missiegebied beschouwd werden, wilde Rome geen nieuwe bisschop benoemen, hoewel de lokale kerk daar twintig jaar lang om vroeg. Uiteindelijk besloot men om terug te grijpen op oude rechten en zelf een nieuwe bisschop te verkiezen. Met de verkiezing van Cornelis Steenoven door het kapittel van Utrecht in 1723 werd de breuk tussen Utrecht en Rome definitief.

De deur tussen de twee katholieke kerken bleef gedurende bijna twee-en-een-halve eeuw gesloten, ondanks herhaal pogingen tot hereniging. En de kerk van Utrecht raakte steeds meer in een isolement. Na het Eerste Vaticaans Concilie in 1870 kwamen katholieken in Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk in verzet tegen de verdergaande centraliserende macht van Rome. Zij richtten noodbisdommen op, die contact zochten met de Oud-Katholieke Kerk in Nederland voor de wijding van de door hen gekozen bisschoppen.

Uit deze contacten groeide een samenwerking, die leidde tot de oprichting van de Unie van Utrecht, een gemeenschap van onafhankelijke kerken. Bij deze Unie sloten zich later ook de Poolse en de Tsjechische kerk aan. Verder maken kleine groepen zonder eigen bisschop in Kroatië, Frankrijk, Scandinavië, Canada en Italië deel uit van de oud-katholieke kerkfamilie.

Door deze internationale opleving van het oud-katholicisme werd de Nederlandse kerk uit haar isolement verlost. Bisschoppen overlegden met elkaar in de Internationale Bisschoppen Conferentie; geestelijken en leken ontmoetten elkaar op internationale congressen. Hierdoor ontstonden vanaf het einde van de negentiende eeuw allerlei vernieuwende impulsen. Zo ontstond de eerste adviserende Synode, kwamen emancipatiebewegingen van zowel geestelijken als leken op gang en werden nieuwe kerken gebouwd. Een eigen tijdschrift, 'de Oud-Katholiek' verscheen ook het eerst in 1855.

Rond 1920 werd het verplichte celibaat voor de geestelijken opgeheven. In de liturgie werd de landstaal ingevoerd in plaats van het Latijn. En na een lang bezinningsproces besloten de bisschoppen in 1998 tot het openstellen van het priesterambt voor de vrouw, net zoals dat in andere oud-katholieke kerken in Europa al het geval was. In Nederland werd in 1999 de eerste vrouw tot priester gewijd.

De Oud-Katholieke kerk kent in Nederland 5500 gelovigen. Zij zijn georganiseerd in twee bisdommen, het aartsbisdom Utrecht en het bisdom Haarlem, De bisdommen zijn ingedeeld in regio's. Binnen de regios's bevinden zich de verschillende parochies, 29 in aantal.

Voor meer informatie over de Oud-Katholieke Kerk, bezoek www.okkn.nl

Extra informatie

Landelijke site van de Oud-Katholieke Kerk:www.okkn.nl

Site van de Oud-Katholieke parochie H.H. Maria, Jakobus en Gertrudis 'in de Driehoek' te Utrecht: http://utrecht.okkn.nl

Site van Sync. Creatieve Producties, www.synccp.com

Site van Margreet van der Burgt Grafisch Ontwerp: www.digimadam.nl

Meer lezen

Het Oud-Katholiek Boekhuis biedt diverse titels aan van boeken die meer informatie geven over de Oud-Katholieke Kerk, zoals:

  • 'Leer en leven' - Hét boek over de Oud-Katholieke Kerk van Nederland (2000)
  • 'Opgewekt geloven' - Brochure over oud-katholiek geloofsleven (2001)
  • 'Niet om gediend te worden, maar om te dienen' - Brochure over diaconaat (2001)
  • 'In Gods naam omzien naar elkaar' - Herderlijke brief over het pastoraat (2002)

Deze uitgaven zijn te bestellen bij:
Oud-Katholiek Boekhuis
Koningin Wilhelminalaan 3
3818 HN Amersfoort
Tel. 033-4620875
E-mail: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.